Μέσα Ενημέρωσης και Εθνική Ταυτότητα:

Ψυχολογικοί μηχανισμοί

που λαμβάνουν χώρα στο πεδίο αυτό

Φθινόπωρο 1998

Μιχάλης Μουτούσης - [τότε] SHO Έρευνας, Ιατρική Σχολή University College London, Τμήμα Ψυχιατρικής και Επιστημών της Συμπεριφοράς, Νοσοκομείο Middlesex, Λονδίνο 1N 8AA


Εισαγωγή

Έννοιες Ψυχολογικής Ανάλυσης Ι


Δεν ενδιαφερόμαστε για γεγονότα αλλά για τα διανοητικά κατασκευάσματα !


 

Έννοιες Ψυχολογικής Ανάλυσης ΙΙ


"Το να είσαι ενάρετος σημαίνει να έχεις μια κοινή πεποίθηση για το τι είναι καλό σε ένα βαθμό μεγαλύτερο από τον μέσο": κατά συνέπεια πιο ακραίες συμπεριφορές παρατηρούνται στις ομάδες παρά στα μεμονωμένα άτομα. Απαντάται πολύ συχνά στα κύρια άρθρα εντύπων.
 
 

Ηθική

Ένας κοινός κίνδυνος για τις Ψυχολογικές αναλύσεις και τις αναλύσεις Μέσων: Οι μηχανισμοί που θα περιγραφούν μπορεί να ερμηνευθούν με έναν ηθικό τρόπο και επομένως να δαιμονοποιήσουν τα μέσα. Αυτές οι ενέργειες μπορεί να καταπνίξουν τη σκέψη.

Η «ηθική άμυνα» είναι η πεποίθηση ότι σημαντικές προσωπικότητες ευθύνονται για ό,τι πάει στραβά…: αυτό μας δίνει….την αίσθηση ότι έχουμε τον έλεγχο και επίσης μας επιτρέπει… να παραβλέπουμε τον τρόμο που διακατέχει [τους συνάνθρώπους μας] σε όλες τις μορφές του.
(πρβλ F De Zulueta, Ανθρώπινη βία: μια θεραπεύσιμη επιδημία Medicine, Conflict & Survival 14: 46-55. Στ' Αγγλικά.)
 


 

Παράνοια (Διωκτικές Ιδέες) Ι : Εισαγωγή


(*) π.χ. συχνά ορίζεται ως "Το να πιστεύεις ότι κάποιος σε καταδιώκει χωρίς ικανοποιητικές αποδείξεις" - αλλά ποιος παρέχει, κατασκευάζει, ερμηνεύει τις "αποδείξεις";
 
 
 

Παράνοια (Διωκτικές Ιδέες) ΙΙ : Κλασική Περιγραφή

 


"Είναι όπως στη Βοσνία. Κάθε ομάδα απεκδύεται τα κακά στοιχεία της και τα προβάλλει στην άλλη ομάδα, έτσι ώστε αυτή η άλλη ομάδα να γίνεται απόλυτα κακή και η πρώτη ομάδα απόλυτα καλή". (απο πρόσφατη ψυχαναλυτική διάλεξη)
 
 


Η εξαγωγή συμπερασμάτων για τους μηχανισμούς του υποσυνείδητου είναι δύσκολη, αλλά τα ευρήματα της κοινωνικής ψυχολογίας συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό με αυτή τη διατύπωση.

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα από τον τύπο για τις συγκρούσεις των Σλάβων του Νότου, για την Ελλάδα, την Τουρκία και την Κύπρο.
 
 

Παράνοια (Διωκτικές Ιδέες) ΙΙI  :

Ψυχολογική Λειτουργία και Συνέπειες

 


Κατά την Αναπτυξιακή Υπόθεση: Εάν πω ότι "Οι Τούρκοι είναι βίαιοι" τότε η λέξη "βίαιος" δεν σημαίνει απλά "κακός", αλλά 1) κάποιες φορές μάλλον απολαμβάνω τη βίαιη πλευρά μου 2 ) αυτή η πλευρά μου έγινε "κακιά" εν μέρει διότι με την αποδοχή της αντιμετώπισα την απειλή απώλειας αγάπης, και 3) αργότερα μου είπαν στο συγγενικό μου περιβάλλον ότι οι Τούρκοι είναι κακοί, οπότε οι πεποιθήσεις μου συνδέθηκαν με τις σημαντικές διαδικασίες ταύτισης οι οποίες βρίσκονταν σε εξέλιξη κατά την ίδια περίοδο. Αλλο παράδειγμα - η πρόσφατη αύξηση της εγκληματικότητας στην Ελλάδα και η συσχέτισή της με τους Αλβανούς.
 
 

Παράνοια (Διωκτικές Ιδέες) IV :

Οι μορφές της στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης


Η Παράνοια αφορά ουσιαστικά ένα πλαίσιο για συναισθηματική σχέση που δεν σχετίζεται άμεσα με διανοητικές διεργασίες. Σχηματικά πάλι, διακρίνουμε:
 


Σημειώστε ότι από ψυχολογικής άποψης και το έθνος και οι ηγέτες του είναι επιρρεπείς σε αυτή την εκδήλωση πρωτόγονων συναισθημάτων πιο συχνά απ' ότι ενεργούν βάσει αυτής. Συγκρίνετε με το θέμα "Η τηλεοπτική βία κάνει τους ανθρώπους βίαιους"; - συστημική, μη-γραμμική σχέση αιτίας-αποτελέσματος.
 

Παράνοια (Διωκτικές Ιδέες) V :

Σκοπός στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης

 

 
 
 
 
 

Τα μέσα μπορούν να εκφράσουν υπερβολικές ιδέες καταδίωξης με διαφορετικούς στόχους. Σχηματικά:
 

Πρόσληψη των Εικόνων των Μέσων

  Συχνά πάντως λέγεται ότι τα Μέσα <<διαμορφώνουν Κουλτούρα>>. Αυτό είναι δύσκολο να επαληθευτεί.
 
  "ΕΙΜΑΙ ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΟΥ ΜΠΟΓΚΑΖΙΤΣΙ… ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΧΘΡΟΙ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ. ΞΕΡΩ ΟΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΟΙ ΠΟΥ ΣΚΕΦΤΟΝΤΑΙ ΣΑΝ ΕΜΕΝΑ..."
duhbaci@guney.cc.boun.edu.tr
  "Δεν πρέπει να είσαστε πολύ σίγουροι ότι οι Τούρκοι είναι οι πρόγονοι όλου του κόσμου (!) και δικαίωμα μας να ισχυριζόμαστε ότι μας ανήκει…. Ξέρω ότι τα λόγια μου δεν έχουν καμία σημασία για σας και τους ομοίους σας εφόσον στις φλέβες σας τρέχει το ευγενές αίμα των τούρκων ιπποτών των συνόρων. Όταν βλέπω και συναντώ ανθρώπους σαν εσάς στο δίκτυο νιώθω ντροπή που μοιράζομαι το ίδιο επίθετο με εσάς."
CEDIZ ger@vt.edu, απάντηση στον z.g. (cronos.ibm.net).
 

Πέρα από το ¶σπρο - Μαύρο :

Η δημιουργική έκφραση του συναισθήματος στα Μέσα

 

 
 
 
 
 

Όταν μια ομάδα αναλαμβάνει δράση (συμπεριλαμβανομένης της επιθετικής έκφρασης των μέσων) παρακινούμενη από τον βασικό, έντονο φόβο αφανισμού, αυτό εξυπηρετεί την ομάδα -

(με τους όρους της Melanie Klein, Προβολική Ταυτοποίση)

Η διαμαρτυρία και η δράση των μέσων που οξύνει τα πάθη χαρακτηρίζει όχι μόνο τα κράτη έθνη αλλά επίσης τις μειονότητες.

Ο χειρισμός αυτής της έκφρασης του φόβου απο τα Μέσα μπορεί να επιρρεάσει την εθνική ταυτότητα με διάφορους τρόπους:


Όμως,
Οι Μειονότητες έχουν ένα σημαντικό κοινό στόχο με τα Μέσα:

Την Ελευθερία της έκφρασης

Ο στόχος αυτός οδηγεί μερικούς τουλάχιστον από τους δημοσιογράφους των Μέσων να αντιμετωπίζουν τις 'εθνικές μειονότητες' με βάση τα Ανθρώπινα Δικαιώματα - οπότε τείνουν να ξεπεράσουν τις απόλυτα καλές / απόλυτα κακές σχέσεις [ σχέσεις με 'μερικά αντικείμενα' ].
 

Συναίσθημα και Μέσα :

Αντιμετωπίζοντας την Αμφιθυμία


Αμφιθυμία = ικανότητα να ζήσουμε με την γνώση, την εμπειρία ότι εκείνος που μας απογοητεύει η μας βλάπτει είναι το ίδιο πρόσωπο μ' εκείνον που μας αγαπά, που μπορεί να μας ωφελήσει. Είναι απ'τα πιο σημαντικά επιτεύγματα της συναισθηματικής ωρίμανσης. Μας επιτρέπει -

Ν' αναγνωρίσουμε τον "¶λλο" ως ανθρώπινο ον. Παραδείγματα:


Πρωτοβουλίες στα Μέσα:
* Δημοσίευση της πρωτοβουλίας Λέσβου - Περγάμου

* Άμεση έκφραση του άγχους και της απελπισίας για τις συγκρούσεις:

* Δημοσιοποίηση των δικών μας λαθών και της αβεβαιότητας.

* Άμεση συμμετοχή του κοινού στην έκφραση απόψεων από τα Μέσα:
* Παραδείγματα στο Διαδίκτυο
- Κατάλογος "Φίλων του Αιγαίου"
- Association for Cypriot, Greek and Turkish Affairs (εμείς !) και άλλες παρόμοιες ΜΚΟ.
- Κάποιοι οργανισμοί / πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Εθνών
- Οι εξαιρετικές "σελίδες Ελληνοτουρκικής φιλίας" στο Διαδύκτιο